Dlaczego choroby powracają?
Koncepcja zdrowia.

Autorzy przeglądu, który został opublikowany w czasopiśmie naukowym «Nature Medicine», uznali odkrycie roli stanu zapalnego w rozwoju chorób przewlekłych za jeden z najważniejszych postępów naukowych ostatnich dwóch dekad. Zapalenie jest obecnie definiowane jako reakcja ochronna organizmu, której biologicznym celem jest wyeliminowanie szkodliwego czynnika.

UWAGA! Zapalenie nigdy nie występuje bez czynnika chorobotwórczego, którym zazwyczaj jest czynnik zakaźny lub jego toksyny. Jeżeli ten czynnik nie zostanie wyeliminowany i zlikwidowany, reakcja zapalna nie ustaje i z reakcji ochronnej przekształca się w reakcję szkodliwą, niszcząc nasz organizm oraz jego narządy i tkanki, zaburzając ich funkcje i prowadząc do łańcucha zarówno odwracalnych, jak i nieodwracalnych procesów dystroficznych, a nawet nowotworowych. Można nawet stwierdzić, że zdecydowana większość naszych chorób przewlekłych jest bezpośrednio lub pośrednio związana z procesami zapalnymi w organizmie, a co za tym idzie - z czynnikami zakaźnymi, które je wywołują.

Jedynym skutecznym sposobem zwalczania szkodliwego mechanizmu zapalenia jest pomoc organizmowi w wyeliminowaniu jego głównego czynnika sprawczego. A wykrycie tego czynnika i rozwiązanie problemu jego eliminacji jest głównym zadaniem medycyny.

Układ organizmu, który jest odpowiedzialny za eliminowanie przyczyn chorób i utrzymanie zdrowia, nazywany jest układem odpornościowym. Układ odpornościowy odgrywa kluczową rolę w ochronie organizmu przed infekcjami, chorobami i innymi szkodliwymi czynnikami. Wykrywa i atakuje patogeny, komórki nowotworowe i inne czynniki, które mogą szkodzić organizmowi.

Dlaczego jednak nie zawsze wykonuje swoją misję?

Dlaczego nie udaje mu się zwalczyć niektórych infekcji i dlaczego chorujemy pomimo jego pracy?
Skąd biorą się choroby przewlekłe i dlaczego towarzyszą nam od urodzenia do śmierci?

Większość mikroorganizmów w procesie długotrwałej synchronicznej koewolucji z organizmem gospodarza rozwinęła wiele „technik”, które pozwalają im przeciwdziałać mechanizmom jego odporności, tworząc dla siebie "przyjazne" warunki i dzięki nim przeżywać w organizmie gospodarza przez całe jego życie.

Istnieją trzy główne typy „strategii” patogenów w organizmie gospodarza, z których każdy ma swoje własne mechanizmy realizacji: "ukrycie" (stealth), które pozwala patogenowi uniknąć natychmiastowego rozpoznania przez układ odpornościowy gospodarza, "sabotaż" (uszkodzenie mechanizmów obrony immunologicznej) oraz "eksploatacja", czyli wykorzystanie mechanizmów odpornościowych na swoją korzyść.

Oto niektóre z mechanizmów, które pozwalają mikroorganizmom oszukać układ odpornościowy

Infekcja latentna: Niektóre czynniki zakaźne, takie jak wirusy opryszczki lub HIV, są w stanie wejść w stan latencji. Wchodzą w ten stan, gdy układ odpornościowy nie może ich całkowicie zniszczyć. W takim przypadku infekcja nie objawia się, ale pozostaje w organizmie i w pewnych warunkach (osłabienie układu odpornościowego itp.) może wznowić aktywność. Na przykład wirus opryszczki pospolitej lub wirus Varicella-zoster, który wywołuje ospę wietrzną i półpasiec, może przejść w stan utajony, integrując się z materiałem genetycznym komórek nerwowych. Pozostają one w tym stanie i mogą reaktywować się i powodować pojawienie się objawów w odpowiedzi na stres, osłabioną odporność i inne czynniki.

Mutacje i adaptacje: Czynniki zakaźne, takie jak wirusy lub bakterie, mogą mutować i ulegać zmianom w swojej strukturze. Może to prowadzić do powstania nowych szczepów, na które układ odpornościowy może nie być w pełni przygotowany. Te nowe warianty mogą powodować nawroty choroby. Jest to szczególnie ważne w przypadku wirusów, które szybko mutują. Ze względu na tę cechę wirusów, szczepionki, które zostały stworzone niedawno, często mogą stać się nieskuteczne, a nawet może pojawić się mechanizm, który jest nazywany "Antibody-Dependent Enhancement, ADE"*. Wzmocnienie infekcji zależne od przeciwciał (ADE) - to zjawisko, w którym przeciwciała wytworzone w organizmie w odpowiedzi na wcześniejszą ekspozycję na patogen mogą, w pewnych warunkach, zwiększyć wewnętrzną reprodukcję i nasilenie infekcji po późniejszej ekspozycji na ten patogen lub inny wirus z tej samej rodziny. Zjawisko to występuje głównie w przypadku wirusów i jest szczególnie charakterystyczne dla wirusów Denga, Zika, grupy koronawirusów (w tym SARS-CoV i MERS-CoV) i innych. Przeciwciała powstałe po pierwszym zakażeniu lub szczepieniu mogą wchodzić w interakcje z nowym wirusem, dzięki czemu może on łatwiej wnikać do komórki i powodować silniejszą replikację. Może to prowadzić do poważniejszych objawów i powikłań.

Tłumienie odpowiedzi immunologicznej: Bakterie mogą wydzielać substancje, które tłumią aktywność komórek odpornościowych. Na przykład mogą wytwarzać cytotoksyny, które niszczą białka układu odpornościowego lub wydzielają cząsteczki, które hamują aktywację komórek odpornościowych, takich jak komórki naturalnych zabójców (NK).

Unikanie układu odpornościowego: Niektóre czynniki zakaźne mają zdolność do tworzenia kapsułek, które pozwalają im uniknąć działania układu odpornościowego. Na przykład pneumokoki, Klebsiella są w stanie tworzyć kapsułki, które chronią bakterię przed fagocytozą, bakteriofagami, antybiotykami i innymi niekorzystnymi czynnikami. Oprócz funkcji ochronnej, kapsułka jest zarówno źródłem substancji odżywczych dla bakterii, jak i ochroną przed wysychaniem.

Niektóre bakterie mogą tworzyć mikrokapsułki (wykrywalne tylko za pomocą mikroskopii elektronowej), np. Escherichia coli, czy Mycobacterium.)

Mimikra patogenów: Niektóre bakterie i wirusy mogą zmienić swój wygląd tak, że wyglądają jak normalne komórki ciała. Pozwala im to uniknąć wykrycia przez układ odpornościowy. Na przykład patogeny takie jak mykoplazmy, wirusy opryszczki, pasmodium malarii, kryptokoki są w stanie ukryć się w ten sposób przed układem odpornościowym.

Biofilmy: Większość bakterii w organizmie człowieka i w środowisku zewnętrznym występuje w postaci biofilmów - złożonych struktur, które chronią je przed atakiem komórek układu odpornościowego i leków przeciwbakteryjnych. Biofilmy sprawiają, że bakterie są mniej podatne na działanie układu odpornościowego i trudniejsze do wyleczenia. Na przykład Klebsiella pneumoniae w stanie planktonicznym ginie w roztworze ampicyliny o stężeniu 2 mg na ml, a w stanie biofilmu słabo reaguje na ampicylinę o stężeniu 5.000 mg na ml, przy ekspozycji przez 4 godziny. Ponadto biofilm uniemożliwia wiele metod diagnostycznych i nie pozwala na obiektywną ocenę składu mikroflory, ponieważ w hodowlach nie można wykryć mikroorganizmów zabezpieczonych polimerami biofilmu.

Ukryte ogniska infekcji: Niektóre wirusy i bakterie są w stanie zainfekować komórki organizmu i schronić się w nich. Sprawia to, że są one mniej dostępne dla odpowiedzi immunologicznej i trudniej je zniszczyć. Takie ukryte ogniska mogą utrzymywać się przez długi czas i powodować nawroty choroby, a taka lokalizacja sprawia że wykrycie bakterii metodami laboratoryjnymi jest bardzo trudne.

Na przykład: Bakterie z rodzaju Chlamydia są zdolne do infekowania różnych typów komórek, w tym komórek nabłonka dróg oddechowych i narządów płciowych. Istnieje pozakomórkowa forma tej bakterii i są one nazywane ciałkami elementarnymi (są niewrażliwe na antybiotyki). Po wniknięciu do komórki chlamydia przekształca się w komórki siateczkowate, formę biologiczną, która aktywnie się namnaża; w tym okresie chlamydia jest wrażliwa na antybiotykoterapię, ale ze względu na swoją wewnątrzkomórkową lokalizację jest trudna do diagnostyki laboratoryjnej. Ta ich cecha wyjaśnia tendencję tego typu infekcji do długiego przewlekłego przebiegu.

Coxiella burnetii: Bakteria ta wywołuje chorobę Coxiellosis. Może infekować makrofagi, komórki układu odpornościowego, i namnażać się w nich, tworząc wewnątrzkomórkowe pęcherzyki.

Mycobacterium tuberculosis: ten patogen wywołuje gruźlicę. Może infekować makrofagi i tworzyć specjalne struktury zwane ziarniniakami, w których może się namnażać i ukrywać przed układem odpornościowym.

Legionella: Bakterie z rodzaju Legionella mogą wywoływać legionellozę. Zakażają one makrofagi pęcherzykowe w płucach, gdzie namnażają się wewnątrz pęcherzyków.

Salmonella: Niektóre szczepy bakterii Salmonella mogą infekować komórki nabłonka jelit, a następnie przenikać do komórek, gdzie mogą przetrwać i namnażać się.

Shigella: Bakterie te wywołują czerwonkę. Mogą one również infekować komórki nabłonka jelit, a następnie przedostawać się do ich wnętrza, gdzie mogą się namnażać.

Reakcje autoimmunologiczne: Czasami układ odpornościowy może pomyłkowo zaatakować własne narządy i tkanki, prowadząc do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Czynniki zakaźne mogą zakłócać mechanizmy tolerancji immunologicznej, które zapobiegają odpowiedzi immunologicznej na własne tkanki. Może to prowadzić do aktywacji autoreaktywnych limfocytów, które zaczynają atakować własne tkanki.

Przykłady czynników zakaźnych, które zostały powiązane z rozwojem autoimmunizacji obejmują:

Paciorkowiec betta hemolityczny (Streptococcus betta haemolyticus): związany z gorączką reumatyczną, która może powodować uszkodzenie zastawek serca i stawów.

Wirus Epsteina-Barr (EBV): Może być związany z rozwojem tocznia rumieniowatego układowego i innych chorób autoimmunologicznych.

Wirus cytomegalii (CMV): Może być związany z rozwojem chorób autoimmunologicznych, takich jak zapalenie naczyń i reumatoidalne zapalenie stawów.

Wirus zapalenia wątroby typu C: Może być związany z rozwojem reumatoidalnego zapalenia stawów i innych chorób autoimmunologicznych.

Parwowirus B19 - zaangażowany w występowanie reakcji reumatoidalnych.

Osłabiony układ odpornościowy: Warunki, które osłabiają układ odpornościowy (stres, brak snu, zła dieta itp.) mogą sprawić, że organizm będzie bardziej podatny na nawracające infekcje lub zaostrzenie chorób przewlekłych. Układ odpornościowy może słabnąć wraz z wiekiem, przez co osoby starsze są bardziej podatne na infekcje i inne schorzenia

Słabe krążenie. Jeśli przepływ krwi jest zaburzony, może to niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Mechanizmy tego wpływu są następujące.

Słabe krążenie krwi może prowadzić do braku tlenu w tkankach i narządach. Komórki odpornościowe, takie jak białe krwinki, potrzebują wystarczającej ilości tlenu do funkcjonowania. Brak tlenu może spowolnić ich działanie i zmniejszyć ich zdolność do skutecznego zwalczania infekcji.

Utrudniony transport komórek układu odpornościowego: Naczynia krwionośne przenoszą komórki immunologiczne, takie jak białe krwinki, do miejsc zapalenia i infekcji. Słabe krążenie krwi może utrudniać ten proces i hamować migrację komórek odpornościowych do miejsc zapalenia. Zaburzenia układu limfatycznego: Prawidłowe krążenie krwi jest również powiązane z funkcjonowaniem układu limfatycznego, który odgrywa rolę w usuwaniu toksyn i produktów przemiany materii z tkanek. Zakłócony układ limfatyczny może prowadzić do gromadzenia się szkodliwych substancji, co może negatywnie wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego.

Słabe krążenie może utrudniać dostarczanie leków i leczenie innymi metodami, co może wpływać na reakcje immunologiczne organizmu.Ogólnie rzecz biorąc, optymalny przepływ krwi jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Wszelkie zakłócenia tego procesu mogą negatywnie wpływać na zdolność organizmu do zwalczania infekcji i utrzymania ogólnego stanu zdrowia.

Patologia układu hormonalnego Tak, układ hormonalny ma znaczący wpływ na odporność i reakcje zapalne w organizmie. Oto kilka przykładów tego, jak dokładnie układ hormonalny wpływa na odporność i stan zapalny:

Kortykosteroidy: Hormony kory nadnerczy, takie jak kortyzol, mają właściwości przeciwzapalne. Mogą one hamować aktywność komórek odpornościowych i reakcje zapalne. Może to być pomocne w ograniczaniu nadmiernych reakcji zapalnych, ale może również osłabiać obronę immunologiczną organizmu. Dlatego przewlekły stres, który skutkuje utrzymującym się podwyższonym poziomem tego hormonu, jest niezwykle niebezpieczny.

Tarczyca: Hormony tarczycy, takie jak tyroksyna, wpływają na ogólny metabolizm organizmu. Mogą one również wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego poprzez kontrolowanie aktywności komórek odpornościowych.

Insulina i glukoza: Poziom cukru we krwi (glukozy) i insuliny, która reguluje poziom cukru we krwi, może również wpływać na funkcje układu odpornościowego. Nadmiar cukru we krwi może hamować aktywność niektórych komórek odpornościowych i zwiększać ryzyko infekcji oraz nasilenie reakcji zapalnych.

Hormony wzrostu: Hormony wzrostu odgrywają rolę w regeneracji tkanek i ogólnym wzroście organizmu. Mogą one również wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego i reakcje zapalne. Wydzielanie hormonu wzrostu zależy od poziomu melatoniny, a tym samym od jakości snu. Dlatego bardzo ważny jest zdrowy sen i odpowiedni harmonogram snu.

Hormony gruczołów płciowych: Hormony gruczołów płciowych (estrogeny, progesteron, testosteron) mogą również wpływać na odporność i stan zapalny. Mogą one wpływać na reakcje immunologiczne, w tym reakcje zapalne, i mogą wyjaśniać różnice między reakcjami układu odpornościowego u mężczyzn i kobiet.

Te zależności między układem hormonalnym, odpornością i reakcjami zapalnymi są złożone i często ze sobą powiązane. Zmiany w funkcjonowaniu układu hormonalnego mogą wpływać na reakcje immunologiczne i odwrotnie, reakcje immunologiczne mogą wpływać na układ hormonalny. Na przykład choroby zapalne jajników u kobiet oraz prostaty i jąder u mężczyzn bezpośrednio wpływają na poziom odpowiednich hormonów.

Podsumowując. Zintegrowane podejście jest niezwykle ważne w terapii chorób związanych z przewlekłymi infekcjami i pozwala na bardziej kompletne i skuteczne leczenie chorób przewlekłych, biorąc pod uwagę wiele czynników, które wpływają na zdrowie danej osoby. Każda osoba jest wyjątkowa, a jej układ odpornościowy może różnie reagować na czynniki chorobotwórcze. Kompleksowa terapia musi uwzględniać indywidualne podejście do pacjenta, interakcję układu odpornościowego z innymi układami organizmu, w tym układem nerwowym, hormonalnym, krążenia, rodzaj infekcji i jej charakterystykę. Stosowanie koncepcji kompleksowej terapii może obejmować koordynację różnych metod leczenia, które wpływają na różne aspekty zdrowia i funkcjonowania układu odpornościowego, co może pomóc w zapobieganiu rozwojowi nawrotów choroby.

* Źródła:
PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/) lub Google Scholar (https://scholar.google.com/ Journals of Science: Popularne czasopisma, takie jak Nature, Science, Cell, The New England Journal of Medicine i inne), Antibody-dependent enhancement and SARS-CoV-2 vaccines and therapies. Lee WS, Wheatley AK, Kent SJ, DeKosky BJ. Antibody-dependent enhancement of coronavirus. Wen J, Cheng Y, Ling R, Dai Y, Huang B, Huang W, Zhang S, Jiang Y… Antibody-Dependent Enhancement: A Challenge for Developing a Safe Dengue Vaccine. Shukla R, Ramasamy V, Shanmugam RK, Ahuja R, Khanna N.